Catha edulis

Uit DHPedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Planten
Engelse Naam Khat
Nederlandse Naam Khat
Effecten Stimulant
Wetgeving Ongereguleerd
Gebruikte Plantendelen Bladeren
Werkzame Stoffen Cathinone, Cathine
Farmacologie Dopamine
Metabolisme CYP2D6

Khat. (Catha edulis)

Synoniem: Celastrus edulis

Familie: Celastraceae, Kardinaalsmutsfamilie

Triviale Naamgeving:

  • Jemen: Qat.
  • Engels: Abyssian Tea, Chat tree, Kat(h).

Khat komt van oorsprong voor op het Arabisch Schiereiland(Jemen), In Ethiopie en Somalie en wordt in cultuur gekweekt in Nairobi. De bladeren worden er gekauwd omwille van de stimulerende werking.

Botanie:

Catha is een geslacht dat vermoedelijk bestaat uit 3 soorten: C.abbottii, C.edulis en C.transvalensis. Het is een groenblijvende cultuurplant die voorkomt als struk of boom met een hoogte van 15 tot 20m in de natuur en in cultuur 3 tot 5 meter. (in cultuur 3-5m). De bladen van de bloeiende twijgen tegenoverstaand, ovaal lancetvormig, gezaagd, het oppervlak is glanzend leerachtig. De bloemen zijn klein, stervormig, wit in staan in okselstandige gevorkte bijschermen. De doosvrucht 7-8 mm lang.

Bloeitijd : Mei-Juli.

Habitat: Groeit op een hoogte van 900-1200 m.


Kweken.

Catha Edulis is een boom die voorkomt in warme gebieden, dus je kan niet zomaar een boompje in je huiskamer plaatsen. Je kan echter wel je plant tot 2 a 3 meter hoogte laten groeien en hem bijsnoeien. Zo kan je de plant in struikvorm houden. De eerste jaren kan je nog geen bladeren oogsten omdat deze te weinig werkzame stoffen bevatten. Na een jaar of 3, 4 heb je al een flink struikje waar je bladeren van kan oogsten. Bladeren moet je zo vers mogelijk kauwen. In Somalïe is dit middel erg populair en zie je mensen met een hele bos bladeren onder hun arm langs de weg lopen, voortdurend aan het kauwen.


Vertrekken van uit zaad:

De eerste maanden bij het kweken zijn het kritiekst. Meestal zal er een deel van de zaailingen afsterven. De sterkste zaailingen overleven en blijven ongeveer een half jaar klein. Hierna krijgen ze een forse groei en krijgen ze zijtakken en worden ze al een heel stuk groter. Alhoewel de plant voorkomt in warme gebieden past hij zich snel aan in de huiskamer. De plant doet het zelf erg goed op een plaatsje met indirect licht en bij een temperatuur rond de 20 graden. Hij kan ook heel wat temperatuurschommelingen verdragen vanaf hij ongeveer een jaar oud is. Hij vraagt heel weinig verzorging, alhoewel je goed moet opletten voor beestjes.

Als je begint vanuit zaad vul je een potje met de helft stekaarde en de helft zand. Je maakt de aarde een beetje vochtig, maar niet te veel !!!! De zaadjes hebben een vleugeltje, je stopt het kopje in het oppervlak en het vleugeltje steekt erboven uit. Je doet een doorzichtige folie met enkele gaatjes in over het potje. Je zet de potjes met zaad in gedurende een aantal weken boven de centrale verwarming op een plaats waar er veel licht is. Het kan een aantal weken duren vooraleer al de zaadjes zijn opgekomen. Nu komt de lastigste periode: het in leven houden van de zaadjes. In het begin zijn de zaailingen erg gevoelig voor temperatuur- en lichtschommelingen. Wanneer ze opkomen doe je de folie weg en laat je ze op de dezelfde plaats staan. Zorg de eerste maanden voor voldoende warmte (22 graden) en genoeg zonlicht. Geef ze een weinig water, de zaailingen zijn erg teer aan te veel water. Wanneer je hun teveel water geeft zullen ze allemaal sterven.

Na ongeveer een half jaar, kan je de zaailingen verpotten naar grotere potjes. De planten kunnen al heel wat meer verdragen en ja kan ze eventueel al verplaatsen. Geef ze een a tweemaal per veertien dagen wat water. Deze planten komen voor in droge gebieden, dus ze hoeven niet veel water. Je ziet trouwens ook wel wanneer hij water wil. Als ie z'n blaadjes laat hangen, betekent dit dat je hem wat water moet geven. Na ongeveer een kleine twee jaar zet je hem in een grote pot met verse aarde en wat voeding. Op deze leeftijd kan hij heel wat verdragen en kan hij best tegen wat koude. Na een jaar of 3 a 4 heb je een mooie struik en hoef je enkel nog bij te snoeien. Controleer regelmatig op beestjes.


Stekken:

Stekken maken is heel eenvoudig. Je snijdt een zijtak schuins af vanaf z'n oorsprong aan de stam. Je gebruikt een fijn mesje dat je gesteriliseerd hebt met alcohol. De stek plaats je in cactusaarde met een weinig water. Na een aantal weken zal deze beginnen wortelen en groeien. Makkelijker kan niet.


Gebruikte delen.

Khat (de verse bladen en stengeltoppen). De bladen worden geoogst in het vierde jaar na aanplant. Het produkt wordt verhandeld in bundels van ca. 40 cm. lengte 10 cm. doorsnede en een gewicht van ca. 0,5 kg.


Werkzame bestanddelen.

Het totale gehalte aan alkaloiden in een blad is ong. 1%. Hoofdalkaloide is cathine vergezeld van enkele bijalkaloiden zoals l-efedrine of cathinone, dat een amfetamine-achtige werking bezit en bijdrage levert aan de algehele werking van het vers gekauwde blad.

  • Cathine (β-hydroxyamphetamine) is een monoamine alkaloïde die men terugvindt in de struik edulis Catha (khat) . Cathine is nauw verwant met ephedrine, cathinone en andere phenethylamines. Deze stof schijnft verantwoordelijk te zijn voor het stimulerende effect van Catha Edulis, alhoewel een andere stof, "cathinone" een nog sterkere werking schijnt te vertonen.


  • Cathinone (β-ketoamphetamine) is een monoamine alkaloïde die men hierin ook teruvindt en is ook nauw verwant aan ephedrine, cathine en andere phenethylamines. Het is waarschijnlijk dat het vooral deze stof is die voor het stimulerende effect van de plant zorgt. Cathinone verschilt van verschillende andere amfetaminen in die zin dat zijn structuur een keton is. Andere amfetaminen die deze structuur schijnen te delen, includeren ook de kalmerende stof bupropion (dit is noch een SSRI noch een MAOI, het is in hoofdzaak een dopamine-reuptake-inhibitor) en de stimulerend stof methcathinone.


Besluit: Khat zorgt dus voor een amphetamine-achtig effect , dat wil zeggen "dopaminedepletie".

Geschiedenis.

Vermoedelijk werd Kath als eerste in Ethiopie als genot- en stimulerend middel gebruikt.


= Traditionele toepassing. :

Khat wordt sinds eeuwen gebruikt als een genot- en stimulerend middel in Arabische staten en op het Afrikaanse continent. Daar worden de bladen gekauwd (ca. 100-200 gr.) of wordt het als thee gedronken (5 - 15 gr. op 1 liter water). Soms worden de bladen gedroogd en vervolgend opgerookt.


Medicinaal gebruik.

Khat wordt zelden medicinaal gebruikt. In Arabische artsenijboeken wordt het voor de behandeling van maagproblemen en depressies aanbevolen.


Effecten.

Khat kauwen werkt stimulerend en euforiserend. Cathine behoort tot de groep van indirect werkende psychotomimetica, die zowel door de competitieve remming van catecholaminereceptoren in de speekselklieren als door de monoamineoxidase-remming werken. Cathinon heeft een sterk stimulerende werking op het centraal zenuwstelsel. Langdurige consumptie leidt in bepaalde gevallen tot verslavingsachtige verschijnselen. Cathinone valt in Nederland onder de opiumwet. In België is khat legaal.


Referentiebronnen.

- Psychoactieve planten, paddenstoelen en dieren:'Hoe de natuur onze hersenen kan beïnvloeden', Andreas Alberts en Pet Mullen, uitg. Tirion, 2001, 271 blz., p. 56 en 57. - http://www.erowid.org/plants/khat/khat_info4.shtml - http://www.chm.bris.ac.uk/motm/zyban/zyban.htm